- Strona główna
- >
- Książki
- >
- Podręcznik do ewaluacji programów profilaktycznych w zakresie zdrowia psychicznego
| Liczba stron | 262 |
| ISBN | ISBN 78-83-61705-64-2 |
| Rok wydania | 2026 |
| Wymiary | 155 x 235 mm |
| Typ oprawy | miękka |
| Dostępność | nieodpłatnie |
| Cena |
Podręcznik do ewaluacji programów profilaktycznych w zakresie zdrowia psychicznego
| Liczba stron | 262 |
| ISBN | ISBN 78-83-61705-64-2 |
| Rok wydania | 2026 |
| Wymiary | 155 x 235 mm |
| Typ oprawy | miękka |
| Dostępność | nieodpłatnie |
| Cena |
Podręcznik ten powstał z myślą o tym, aby poszerzyć wachlarz działań na rzecz poprawy zdrowia psychicznego. Proponujemy rozszerzenie zwyczajowych działań biomedycznych i naprawczych o wiele inicjatyw opartych na społeczno-środowiskowym podejściu do zdrowia. Podejście to stanowi oś zdrowia publicznego – dziedziny, która za pomocą nauki i praktyki dąży do poprawy stanu zdrowia populacji.
Publikacja adresowana jest do przedstawicieli administracji rządowej i samorządowej, szkół i placówek oświatowych, podmiotów leczniczych, a także instytucji i organizacji zaangażowanych w szeroko rozumianą pomoc i działania na rzecz społeczności.
Przedstawiono współczesne interpretacje zdrowia psychicznego oraz dziedziny zdrowia publicznego, a także opisano relacje między nimi. Omówiono zasady planowania programów profilaktycznych i naprawczych w obszarze zdrowia psychicznego oraz metody ewaluacji takich przedsięwzięć (w tym ocenę procesu, wyników i wpływu). Podano przykłady tworzenia i oceny polityk publicznych w tym obszarze. Opracowanie stanowi transpozycję wytycznych z wiodących ośrodków zagranicznych na warunki krajowe.
O autorkach
Dorota Cianciara, dr hab. n. med. – jest specjalistką w dziedzinie zdrowia publicznego, promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej, higieny i epidemiologii. Ma wieloletnie doświadczenie w planowaniu i ewaluacji programów zdrowotnych, zarówno w działalności szkoleniowej, wdrożeniowej, jak i badawczej. Jest gorącą zwolenniczką budowania kultury ewaluacyjnej w systemie zdrowia.
Daria Biechowska, dr n. hum. – jest psycholożką, psychoterapeutką, suicydolożką i specjalistką w dziedzinie zdrowia publicznego. Ma wieloletnie doświadczenie w planowaniu, realizacji, monitorowaniu i ewaluacji programów profilaktycznych dotyczących zdrowia psychicznego i zapobiegania zachowaniom samobójczym, zarówno w działalności badawczej, dydaktycznej, jak i wdrożeniowej. Łączy perspektywę naukową z praktyką kliniczną i doświadczeniem w realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego. Jest zwolenniczką prowadzenia ewaluacji opartej na rzetelnych danych i wykorzystywania jej wyników do doskonalenia programów profilaktycznych.
Wykaz skrótów 9
Streszczenie 11
Spis rysunków i zestawień 15
Rysunki 15
Zestawienia 16
1. Wprowadzenie (D. Cianciara, D. Biechowska) 19
1.1. Uzasadnienie 19
1.2. Cele i zamierzenia 23
1.3. Adresaci i wykorzystanie 23
2. Zdrowie psychiczne (D. Biechowska) 25
2.1. Charakterystyka 25
2.1.1. Definicje 26
2.1.2. Zdrowie psychiczne jako kontinuum 27
2.1.3. Model biopsychospołeczny i społeczno‑środowiskowe uwarunkowania zdrowia psychicznego 29
2.2. Determinanty zdrowia psychicznego 32
2.2.1. Indywidualne 32
2.2.2. Rodzinne i relacyjne 33
2.2.3. Społeczno‑ekonomiczne 34
2.2.4. Środowiskowe 34
2.2.5. Czynniki ryzyka i chroniące 35
2.3. Zaburzenia i problemy zdrowia psychicznego 36
2.3.1. Klasyfikacje (ICD-11, DSM-5-TR – w ujęciu syntetycznym) 36
2.3.2. Obciążenie społeczne i epidemiologia 38
2.3.3. Najczęstsze grupy zaburzeń: depresyjne, lękowe, uzależnienia, zaburzenia psychotyczne, zachowania samobójcze 39
2.3.4. Problemy zdrowia psychicznego niebędące zaburzeniami 40
2.4. Podejścia do zdrowia psychicznego 41
2.4.1. Podejście kliniczne 41
2.4.2. Podejście rozwojowe i edukacyjne 41
2.4.3. Podejście społeczne i socjalne 42
2.4.4. Podejście zdrowia publicznego 42
2.4.5. Podejście zorientowane na zdrowienie (recovery‑oriented approach), empowerment 43
2.5. Ramy systemowe i znaczenie zdrowia psychicznego 44
2.5.1. Zdrowie psychiczne jako element zdrowia populacji 44
2.5.2. Konsekwencje dla systemu ochrony zdrowia 44
2.5.3. Konsekwencje społeczno‑ekonomiczne 45
2.5.4. Znaczenie w politykach zdrowotnych i międzysektorowych 45
2.5.5. Miejsce zdrowia psychicznego w strategiach WHO, UE, OECD 46
2.6. Podsumowanie 50
3. Zdrowie publiczne (D. Cianciara) 53
3.1. Charakterystyka 53
3.1.1. Definicja 54
3.1.2. Funkcje 57
3.1.3. Świadczenia 58
3.1.3.1. Ochrona zdrowia 59
3.1.3.2. Promocja zdrowia 60
3.1.3.3. Zapobieganie chorobom i ich wczesne wykrywanie 63
3.2. Podejście 64
3.2.1. Etapowość 68
3.2.2. Dalsze determinanty zdrowia 68
3.2.3. Pod prąd 70
3.2.4. Siła wpływu 71
3.2.5. Sprawiedliwość w zdrowiu 72
3.2.6. Proporcjonalny uniwersalizm 73
3.2.7. Zaangażowanie społeczności 74
3.2.8. Zasady etyczne 76
3.2.9. Oparcie na teoriach i dowodach 79
3.2.10. Monitorowanie i ewaluacja 82
3.2.11. Inne zasady 82
3.3. Interwencje 83
3.3.1. Polityki publiczne 84
3.3.2. Programy zdrowotne 87
3.4. Znaczenie zdrowia publicznego w systemie zdrowia i społeczeństwie 90
4. Zdrowie psychiczne z perspektywy zdrowia publicznego (D. Cianciara) 95
4.1. Aktualne spojrzenie na zdrowie psychiczne 95
4.2. Ewolucja spojrzenia 97
4.2.1. Badania epidemiologiczne 99
4.2.2. Polityki i programy 101
4.2.3. Badania ewaluacyjne 105
4.2.4. Terminologia 106
4.2.5. Integracja zdrowia psychicznego i zdrowia publicznego 108
4.3. Podejście, interwencje 111
4.3.1. Interwencje na poziomie krajowym 115
4.4. Metody 122
4.4.1. Ochrona zdrowia psychicznego 122
4.4.2. Promocja zdrowia psychicznego 123
4.4.3. Zapobieganie problemom zdrowia psychicznego 128
4.4.4. Inne metody 131
4.5. Podsumowanie 132
5. Ewaluacja programów zdrowotnych (D. Cianciara) 135
5.1. Charakterystyka 135
5.1.1. Definicja 138
5.1.2. Cykl życia programu 139
5.1.3. Procesy iteracyjne 141
5.1.4. Model logiczny programu 142
5.1.5. Rodzaje ewaluacji 148
5.1.5.1. Ewaluacja formatywna 150
5.1.5.2. Ewaluacja procesu/realizacji 150
5.1.5.3. Ewaluacja wyników 151
5.1.5.4. Ewaluacja wpływu 152
5.1.5.5. Ewaluacja ekonomiczna 153
5.2. Standardy 154
5.2.1. Użyteczność 154
5.2.2. Wykonalność 154
5.2.3. Wiarygodność 155
5.2.4. Jawność 155
5.2.5. Inne standardy i zasady 155
5.3. Koszt 157
6. Etapy planowania programu dotyczącego zdrowia psychicznego (D. Cianciara) 159
6.1. Zespół planujący 159
6.2. Ocena potrzeb 160
6.3. Wybór priorytetu 161
6.4. Określenie celu 163
6.5. Opracowanie modelu logicznego 165
6.6. Określenie zadań 168
6.7. Określenie wskaźników 170
7. Etapy ewaluacji programu dotyczącego zdrowia psychicznego (D. Cianciara) 173
7.1. Przygotowanie, ocena kontekstu 173
7.2. Opisanie programu 176
7.3. Określenie celu, postawienie pytań ewaluacyjnych 178
7.4. Wybór schematu badawczego, plan badania ewaluacyjnego 182
7.5. Zebranie i opracowanie danych, analiza, sformułowanie wniosków i rekomendacji 185
7.6. Wykorzystanie ustaleń 186
8. Ewaluacja polityk publicznych (D. Cianciara) 189
8.1. Ewaluacja procesu tworzenia i treści polityki dotyczącej zdrowia psychicznego 191
8.2. Ocena wpływu na zdrowie 196
8.3. Ewaluacja polityki promocji zdrowia psychicznego prowadzonej w sektorach rządowych 198
9. Podsumowanie (D. Cianciara, D. Biechowska) 207
Przypisy 209